വിക്കിഗ്രന്ഥശാല സംരംഭത്തില്‍ നിന്ന്

കുമാരനാശാന്റെ കൃതികള്‍

കാവ്യങ്ങള്‍ വീണപൂവ്‌ · ഒരു സിംഹപ്രസവം നളിനി · ലീല ബാലരാമായണം · ശ്രീബുദ്ധചരിതം ഗ്രാമവൃക്ഷത്തിലെ കുയില്‍ · പ്രരോദനം ചിന്താവിഷ്ടയായ സീത · ദുരവസ്ഥ ചണ്ഡാലഭിക്ഷുകി · കരുണ

കവിതാസമാഹാരം പുഷ്പവാടി · വനമാല മണിമാല

വിവര്‍ത്തനം സൗന്ദര്യലഹരി ഭാഷാമേഘസന്ദേശം

സ്തോത്ര കൃതികള്‍ സ്തോത്ര കൃതികള്‍

മറ്റു രചനകള്‍ മറ്റു രചനകള്‍‌

ഈ ഫലകം: കാണുക • സം‌വാദം • തിരുത്തുക

[തിരുത്തുക] പ്രരോദനം

തന്റെ ഗുരുവായിരുന്ന ശ്രീ. ഏ. ആര്‍. രാജരാജവര്‍മ്മയുടെ മരണത്തെത്തുടര്‍ന്ന് ആശാന്‍ രചിച്ച വിലാപകാവ്യം.

[തിരുത്തുക] സമര്‍പ്പണം

സ്മരാമി രാജരാജസ്യ
തൈര്‍ഗുണൈര്‍മഹത:കവേ:
ചേതസാ ഭൃശദു:ഖേന
സ്വര്‍ഗ്ഗപ്രതിനവാതിഥേ
ഇദം സുധായേത വചോദ്യ യസ്യ മേ
സ്രുതാശ്രുതിക്താക്ഷരമാത്മസംശ്രയത്
ഇതി സ്വയം തല്പദ ഏവ ചാര്‍പ്പിതാം
കൃതാര്‍ത്ഥയിഷ്യാമി കൃതിം നവാമിമാം
സൌഹാര്‍ദ്ദാദിതരേതരവ്യതികര‌-

സ്സമ്പദ്യതേ ദേഹിനാം

യല്‍ കേനാപി ച സന്നികര്‍ഷയതി യം

സാ തസ്യ സംബന്ധിതാ,

മിത്രം വാ കൃപണം ജനോയമഥവാ

ശിഷ്യോ ഭവദ്ഗൌരവാ-

ദ്ദത്തേ ത്വദ്വിരഹപ്രവര്‍ത്തിനമിമം

തേ ദേവ, ബാഷ്പാജ്ഞലിം

[തിരുത്തുക] പ്രരോദനം

-1-

മൂടും കാര്‍മുകിലാലകാലതിമിരം

വ്യാപിച്ചു മായുന്നിതാ

കാടും കായലുമിക്കടല്‍ത്തിരകളും

സഹ്യാദ്രികൂടങ്ങളും;

ചൂടേറ്റുള്ളമെരിഞ്ഞെഴുന്ന പുക ചൂഴ്-

ന്നിമ്മട്ടു വന്‍‌വൃഷ്ടിയാല്‍

പാടേ കേരള ഭൂമി കേണു ഭുവനം

കണ്ണീരില്‍ മുക്കുന്നിതേ.

-2-

നീരാളും ഘനവേണിവായ്പുരസിജ-

ക്കുന്നോടടിഞ്ഞ്ശ്രുവിന്‍-

ധാരാപോതമിടഞ്ഞു നാവിസരസീ-

കൂലം കവിഞ്ഞോലവേ;

കേരോദഞ്ചിതപാണിയിദ്ധര, കരി-

ങ്കല്ലും ദ്രവിച്ചീടുമാ-

റോരോന്നിച്ചരമാര്‍ണ്ണവാനിലരവം

ക്കൂട്ടിപ്പുലമ്പുന്നിതേ

-3-

സ്പഷ്ടം പാവനഗാത്രിയിജ്ജനനിയാള്‍‌-

ക്കിന്നോര്‍ക്കിലേതോ മഹാ-

ദിഷ്ടക്കേടു പിണഞ്ഞിരിക്കണമതേ-

കില്ലേതുമില്ലായതില്‍;

ക്ലിഷ്ടശ്രേയീവള്‍ മുമ്പിലായ് വെറുനില-

ത്തയ്യോ കിടക്കുന്നിതാ!

കഷ്ടം! "കൈരളി" കണ്ണു പൂട്ടി വിളറി-

ക്കാല്‍നീട്ടി നിശ്ചേഷ്ടയായ്.

-4-

ഹാ! വേഗം സ്ഫുടമാക്കിടുന്നു കഥ, നീ-

താങ്ങുന്നതും പുത്രിയെ-

ബ്‌ഭൂവേ, കയ്യുയര്‍ത്തി വിണ്ണിലുടനേ-

ലക്‌ഷ്യം കുറിക്കുന്നതും;

പൂവേലും പല പൊയ്കയും പുഴകളും

തോട്ടങ്ങളും പൂണ്ടെഴും

"മാവേലിക്കര"യെത്തിരിഞ്ഞു നെടുവീര്‍-

പ്പിട്ടിട്ടു നോക്കുന്നതും.

-5-

വ്യോമത്തിന്‍ മലിനത്വമേറ്റിയവിടെ-

പ്പൊങ്ങുന്നതെന്തോ മഹാ-

ഭീമത്വം കലരുന്ന കാലഫണിതന്‍

ജിഹ്വാഞ്ചലം‌പോലവേ,

ശ്രീമദ്ഭാസുര”ശാരദാലയ”മഹാ-

ദീപം കലാശിച്ചെഴും

ധൂമത്തിന്‍ നികരുംബമല്ലി? - വസുധേ,

കേണിടു കേണിടു നീ!

-6-

ആഹന്ത! പ്രിയപുത്ര യാത്രയിതു ക-

ണ്ടിക്കൈരളിത്തയ്യലാള്‍

ദേഹധ്വംസമെഴാത്ത തന്‍ ഹൃദയസം-

വേഗം സഹിച്ചില്ലഹോ;

സ്നേഹത്തിന്‍ ഗരിമാവുകൊണ്ടധികമാ-

മശ്ശോകഭാരത്തിനാല്‍

മോഹത്തിന്റെയഗാധമാം തലമണ-

ഞ്ഞിട്ടുണ്ടു തച്ചേതന.

-7-

“വത്സാ! മല്പ്രിയരാജരാജ! വിരവോ‌-

ടെന്തിന്നു വിണ്ണേറുവാ-

നുത്സാഹിച്ചതു? ചൊല്‍ക, നീ കനിവൊടെ-

ന്തോര്‍ക്കാഞ്ഞതീ ഞങ്ങളെ?

സത്സാഹിത്യവിധിജ്ഞയാം പ്രിയസുതേ!

മാഴ്കായ്ക, -അല്ലെങ്കിലി-

ക്കുത്സാര്‍ഹാമരഭാവയാമിവളെയും,

മൂര്‍ച്ഛേ തുണച്ചീടുക.”

-8-

ഈവണ്ണം പലതോതി,യാധിശിഖിയാ-

ലുള്‍ക്കാമ്പു കത്തി,ഗ്ഗള-

വ്യാവല്ഗത്സ്വരയായ് സ്വയം ധര കര-

ഞ്ഞീടുന്നു നിസ്സംശയം;

ദേവപ്രജ്ഞയണുക്ഷയത്തിലുലകിന്‍-

വൈകല്യമോരും, മഹാ-

ഭാവങ്ങള്‍കുളവാം വിപത്തുകള്‍ പരം

പ്രക്ഷേഭഹേതുക്കള്‍താന്‍.

-9-

സത്യം, സ്യന്ദനചക്രമെഗ്ഘനപഥം

മര്‍ദ്ദിച്ചു തീപാറുമാ-

റത്യന്തം ജവമോറ്റമര്‍ത്യരിവിടെ-

ക്കൂടുന്നു ഗാഢാര്‍ത്തരായ്;

പ്രത്യക്ഷം സ്തനിതക്ഷണപ്രഭകളാ-

ലിന്നായതീ വേഴ്ചയാല്‍

നിത്യം മണ്ണൊടു വിണ്ണിനുള്ള ഭഗിനീ-

സൌഹാര്‍ദ്ദവും സ്പഷ്ടമായ്.

-10-

പാരം പങ്കിലമായി വീര്‍ത്തു ജഡമാം

ഭൂവിന്മുഖം ഖിന്നയായ്

ചാരത്താഞ്ഞു മുകര്‍ന്നിടുന്നു നിഭൃതം

ദ്യോവിദ്ദിഗന്തങ്ങളില്‍;

ദൂരത്തിപ്പൊഴുമേറ്റവും മുകളിലാ-

യങ്ങങ്ങു കേള്‍ക്കുന്നൊരി-

സ്സാരംഗധ്വനിയാലുടന്‍ കരകയും

ചെയ്യുന്നിതയ്യോയിവള്‍!

-11-

നക്തം നിര്‍ഭരമാം തമസ്സില്‍ വിലസും

ഖദ്യോതജാലങ്ങള്‍പോല്‍

വ്യക്തസ്ഫൂര്‍ത്തികലര്‍ന്നുയര്‍ന്ന പുകയില്‍

പാറും സ്ഫുലിംഗങ്ങളാല്‍;

ഉക്തവ്യഗ്രതയോടുമൂര്‍ദ്ധ്വമുഖരാ-

മദ്ദേവര്‍ തിങ്ങി ദ്രുതം

രിക്തത്വം വെടിയുന്നു താഴെ നരര്‍ കേ-

ണീടും ശ്മശാനാഭ്രവും.

-12-

അന്നെട്ടിച്ചരിവിങ്കല്‍ നഗഫണധ-

മ്മില്ലങ്ങള്‍ ചിന്നീടുവോര്‍,

ചെന്നെല്ലിങ്കതിരൊത്ത കേരമലരിന്‍-

മാല്യങ്ങള്‍ പൂണ്ടുള്ളവര്‍;

ഇന്നെണ്ണാം നവതാളപത്രഹരിത-

ച്ഛത്രങ്ങളേന്തി ദ്രുതം

വന്നെത്തുന്നിതു ദേവിമാര്‍ സഹജമാം

സാമ്യം‌പെടും മൂന്നുപേര്‍.

-13-

വന്നാരാല്‍ നിജവൈനതേയഹയമാം

തേര്‍വിട്ടിറങ്ങി ദ്രുതം

ചെന്നാഹന്ത! ചിതാന്തികത്തിലുടനേ

ധൈര്യം കലാശിക്കയാല്‍;

നിന്നാപാണ്ഡുരപുണ്ഡരീകമുകുളശ്രീ-

ഹസ്തശംഖത്തിനാ-

ലൊന്നാമത്തവളാനതാസ്യകമലം
ഛാദിച്ചു രോദിക്കയായ്.

-14-

ശിഷ്ടന്മാര്‍ പല പൂര്‍വ്വവല്ലഭരെ നീ

സേവിച്ചു വിദ്വല്‍ പ്രിയേ!

പുഷ്ടശ്രീഗുണഭൂമി ‘മൂലനൃവരന്‍’

വാഴുന്നുമുണ്ടെങ്കിലും;

നഷ്ടപ്പെട്ടൊരു ബന്ധുരത്ന,മിതുപോല്‍

സുരീന്ദ്രരില്ലൂഴിയില്‍

കഷ്ടം, ഹാ! പ്രിയവഞ്ചിലക്ഷ്മി, മിഴിനീര്‍

വാര്‍ക്കാന്‍ മടിക്കേണ്ട നീ.

-15-

പല്ലക്കേറി മനോജ്ഞമംഗളവിള-

ക്കേന്തിശ്മശാനത്തില്‍ വ-

ന്നല്ലല്‍പ്പാടൊടിറങ്ങി നോക്കി നടുവേ-

നിന്നന്യ കേഴുന്നഹോ!

ഫുല്ലശ്രീ ഹരികേതു പാറിയ രഥം-

വിട്ടെത്തി ദൂരത്തുപോയ്

തെല്ലന്തര്‍ഗ്ഗതമാര്‍ന്നുനിന്നു വിലപി-

ച്ചീടുന്നു മൂന്നാമവള്‍.

-16-

അത്യാരൂഢവിപത്തിതെ,ങ്ങനെയിവര്‍-

ക്കുല്‍ത്താപമാറും? സ്വതേ

വ്യത്യാസംകലരാത്തൊരിബ്ഭ്ഗിനിമാര്‍

പണ്ടേ പിരിഞ്ഞാകിലും;

നിത്യാപത്യമിവര്‍ക്കു “കൈരളി”യൊരാള്‍;

കഷ്ടം! തദീയാത്മജന്‍

പ്രത്യാശാസ്പദതന്തു,ബന്ധനമിതി-

ന്നിന്നറ്റു തെട്ടെന്നതും!

-17-

നിന്നാമട്ടവരൊട്ടുടന്‍ കടലിനെ-

ക്കാര്‍കൊണ്ടലിന്‍ശ്രേണിപോ-

ലിന്നാകായലിനെ സ്ഫുടം പുഴകള്‍പോല്‍

കണ്ടാര്‍ത്തയാം ഭൂമിയെ;

ചെന്നാലോലദൃംഗംബു വാര്‍ത്തു തഴുകി-

ത്തേങ്ങിക്കരഞ്ഞോര്‍, കലര്‍-

ന്നൊന്നായരിവര്‍;-കൂറ്റുകാരെ-

യൊരുമിപ്പിപ്പു കുടുംബാധികള്‍.

-18-

ഉത്താളദ്രുമരാജി ചൂഴുമിരുളി-

ക്കാറ്റില്‍ ചലിക്കുന്നതി-

ന്നൊത്തോരോ ഘനപാളി നീങ്ങി-

യിടതൂര്‍ന്നീടും നഭോവീഥിയില്‍;

ഹൃത്താരില്‍ ഭയമേകുമാറുരു കരും-

ഭൂതങ്ങള്‍ തിങ്ങുന്നുതാന്‍

ചത്തോരിബ്‌ബുധവാസരത്തിനുടലൊ-

ത്താ പാണ്ഡുവാം രാവിതില്‍.

-19-

നേരാണിങ്ങിതു “പര്‍പ്പ”വംശപരദൈ-

വങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പേ പരം

ഘോരാഡംബരമോടകമ്പടിനട-

ന്നെത്തുന്ന പട്ടാളമാം;

ധാരാലദ്യുതിയാര്‍ന്നു കാണ്മു, വഴിയേ

ഖദ്യോതവൃന്ദങ്ങളില്‍

ധാരാവൃഷ്ടിയില്‍തില്‍ കെടാത്തൊരെഴുനെ-

ള്ളത്തിന്‍ വിളക്കെങ്ങുമേ.

-20-

കൂവിടുന്നു കുറുക്കനും നിലവിളി

ച്ചീടുന്നു ഭേകങ്ങളും

ചീവീടും കരയുന്നു കൂമനുമിതാ

കേഴുന്നിതൂഴങ്ങളില്‍;

ആവിശ്ശോകമൊടിന്നിവറ്റകളിലാ-

വേശിച്ചു തദ്ദേവര്‍താന്‍

വാവിട്ടാര്‍ത്തു പുലമ്പുകല്ലി? നിശതാന്‍

രോദിക്കുമാരുഗ്രമായ്.

-21-

മൂന്നാളിമ്മഹനീയമാം നൃപകുല-

ത്തിങ്കല്‍ കലാജാതരായ്

പോന്നാര്‍ “ബാ‍ഹട” “കാളിദാസ” “പണി-

പുത്ര”ന്മാര്‍ മഹാന്മാരിവര്‍;

ഇന്നാ ശാഖ വിടിര്‍ന്ന പൂക്കളിവ മൂ-

ന്നും പോയ് മഹാശൂന്യമാ-

യൊന്നായമ്മലര്‍വാടിയും പൃഥിവിയും

നിഷ്ക്രാന്തസദ്ഗന്ധയായ്!

-22-

എന്നല്ലീയൊടുവില്‍ സ്ഫുടിച്ച മലരിന്‍-

ലോകോത്തരാമോദമി-

ങ്ങന്നന്നേറുവതോര്‍ത്തതമ്മുടിയിലേ-

ന്തും തല്‍കുലശ്രീയുമേ

ഇന്നപ്പൂവു കരിഞ്ഞകണ്ടഹഹ! തന്‍-

പുണ്യം പരിക്ഷീണമാ-

യെന്നഞ്ചുന്നിത; മര്‍ത്ത്യരില്‍ പതനഭീ-

യില്ലാതെയിലാരുമേ.

-23-

‘ജീവേശ’ ‘പ്രിയതാത’ ഇങ്ങനെയഹോ!

സൌധസ്ഥരാം രാജ്ഞിമാ-

രാവേഗത്തൊടിതാ തുടര്‍ന്നു മുറയി-

ട്ടീടുന്നു; തല്‍ക്രന്ദനം

ജീവല്പ്രേത “മഹാബലിക്ഷമ”വിഡം-

ബിക്കുന്നു ദൂരത്തുനി-

ന്നാവര്‍ത്തിപ്പൊരതിന്റെ മാറ്റൊലികളാല്‍

കേഴുന്നു ദിഗ്ദേവിമാര്‍!

-24-

സ്നേഹാര്‍ദ്രാശയ! വൈദുഷീജിതജഗ-

ത്തായീറ്റുമങ്ങെയ്ക്കെഴും

മാഹാത്മ്യങ്ങളില്‍ വിസ്മയിച്ചു കരയുന്നൂ

ഹന്ത! മാദൃക്കുകള്‍,

ദേഹാലംബനമാം ഭവല്പ്രണയിലോകം

പിന്നെയെന്താം!-തടി-

ത്താഹാ! ചുട്ടു മഹാദ്രുമം; ലത നിലം-

പറ്റീ, പ്രരോഹാകുല.

-25-

സ്പഷ്ടം ഭൂമി മറയ്ക്കില്ലിന്ദു തെളിയും

വീണ്ടും മുഹൂര്‍ത്തത്തില-

പ്പുഷ്ടശ്രീരവി മൂടിയാലുമുയരും

പക്ഷം കഴിഞ്ഞാല്‍ മതി;

ദുഷ്ടക്കാലമഹാഗ്രഹത്തിനിരയാ-,

യീ ‘രാജാരാജേ’ന്ദു! ഹാ!

കഷ്ടം ‘രോഹിണി’യക്കലേശനെയിനി-

ക്കാണില്ല കേണാലുമേ.

-26-

ജീവച്ഛേദനമാകുമാധിപിടിപെ-

ട്ടാലും മനസ്വിവ്രജം

വൈവശ്യംകലരാതെ കൃത്യമതിയാല്‍

വാഴാം കുറഞ്ഞോരുനാള്‍

പൂവറ്റാലുമുടന്‍ കരിഞ്ഞിടുവതി-

ല്ലോരില്ല തീക്ഷ്ണക്ഷതം;

ഭാവത്തിന്‍ പരകോടിയില്‍ സ്വയമഭാ-

വത്തിന്‍ സ്വഭാവം വരാം.

-27-

ആരാലെന്തു നിവൃത്തി?-ജീവിതരസം

കാംക്ഷിച്ചു മേന്മേലഹോ!

തീരാത്തോരതിതൃഷ്ണയാല്‍ രസന നീ-

ട്ടാന്‍ കഷ്ട!മിദ്ദേഹികള്‍;

തോരാതുള്ളൊരു കണ്ണുനീരിലവരെ-

ച്ചുട്ടിട്ടു തല്ലാനയ-

സ്ക്കാരാഢ്യന്‍ പറ്റുപശ്യതോഹരനവാ-

ര്യക്രൌര്യനെന്നും വിധി!

-28-

അന്തശ്ചന്ദ്രശാരദ്ഘനാഭ തടവി-

പ്പൊങ്ങി പ്രദീപാംശുവാല്‍

പ്രാന്തസ്ഫൂര്‍ത്തി കലര്‍ന്ന മാളികയില-

ശ്ശയ്യാതലത്തില്‍ ക്ഷണം;

സ്വന്തം ദീപ്തി നശിച്ചഹോ രജതപാത്രം-

പോല്‍ തണുത്തേറ്റവും

ശാന്തം ഹന്ത! ശയിച്ചിരുന്നു ശിവനേ!-

യബ്ഭാനുവിന്‍മണ്ഡലം

-29-

കായും ഹൃത്തൊടടുത്തു കേണരുളുവോര്‍

നേരെ ചിരിച്ചും, തിരി-

ഞ്ഞായുര്‍ജ്യോതിഷതത്ത്വവിദ്യകളെ

നോക്കിക്കൊഞ്ഞ്ണംകാട്ടിയും,

ഭീയും ദീനതയും മഹാവിരതിയും

നോട്ടങ്ങളാല്‍ ചേര്‍ത്തുമാ-

ശ്രീയുക്താവയവങ്ങള്‍ തോറുമൊരുപോല്‍

കൂത്താടിയാര്‍ത്തൂ മൃതി!

-30-

ലോകത്തെജ്ജഡമാക്കി നിര്‍ഭരനിശീ-

ഥത്തിന്റെ സന്താനമാം

മൂകത്വത്തെ മുതിര്‍ന്നു തന്‍ മുലകുടി-

പ്പിക്കും മഹത്ത്വത്തൊടും,

ഹാ! കര്‍ണ്ണങ്ങളിലുഗ്രശംഖമുരജ-

ധ്വാനങ്ങളേല്‍ക്കാതെയും

ഭൂകമ്പക്കിലനങ്ങിടാതെയുമിതാ!

പൊങ്ങുന്നു നിശ്ശബ്ദത.

‍

-31-

അമ്പേ! പിന്നതിശൂന്യമാമൊരു മര-

ത്തോട്ടത്തിലുല്‍ക്രാന്തനാം

വമ്പേരാര്‍ന്ന സുധാമുഖാഹിപതി നിര്‍-

മ്മോചിച്ച ചട്ടയ്ക്കിതാ!

മുന്‍പേ പോയ ‘മയൂരദൂത’കവി തന്‍-

ശേഷിച്ച ഭസ്മങ്ങളി-

ന്നമ്പേലും കുശലങ്ങള്‍ ചൊല്‍‌വൂ, നിപുണ-

ശ്രോത്രങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കുമ്പടി!

-32-

“വന്നാലും വിധിയാല്‍ സ്വയം ത്വരിതമാ-

യെത്തും പ്രിയാകാരമേ-

യിന്നാളല്ലി, പിരിഞ്ഞു ഹന്ത, ചരമാ-

ശ്ലേഷം കഴിഞ്ഞിങ്ങു നാം!

ഒന്നാണിങ്ങെഴുമുഗ്രനാമനലഭൂ-

തത്തിന്‍ കരം തട്ടിയാല്‍

വന്നാളും പരിണാമഭിന്നത പറ-

ഞ്ഞാലും ഭയം തോന്നുമേ!

-33-

മുക്കാലും പുകയായി ഞങ്ങള്‍ ചെളിയാ-

യൊട്ടൊട്ടുപുല്‍ക്കൂട്ടമാ-

യുല്‍ക്കാചഞ്ചലമായ ജീവിതമതി-

ങ്ങോരോന്നു മാറുംവഴി,

ഇക്കാണും നറുതുമ്പയും മൃദുലമാ-

മിപ്പര്‍പ്പടപ്പുല്ലുമാ

നില്‍ക്കാതുള്ളൊരവസ്ഥ കണ്ടു ചെറുപൂ-

ങ്കൊത്താല്‍ ചിരിക്കുന്നതാം.

-34-

വഞ്ചീശിത്രി പരേത ‘ലക്ഷ്മി’യുടെ പൂ-

മൈചേര്‍ന്നു രോമോദ്ഗമം

തഞ്ചീടും തിരുമേനിതന്നവയവ-

ക്ഷോദങ്ങളാം ഞങ്ങളെ,

മിഞ്ചീ പാവകനീവിധം; മനുജര്‍തന്‍

ഭാഗ്യങ്ങളെങ്ങോര്‍ക്കിലു-

ള്ളഞ്ചീടും ചിതയെങ്ങു? ഞങ്ങള്‍ വിരവില്‍-

ക്കണ്ടിങ്ങു രണ്ടും സ്വയം.

-35-

കഷ്ടം! സ്ഥാനവലിപ്പമോ പ്രഭുതയോ

സജ്ജാതിയോ വംശമോ

ദൃഷ്ടശ്രീ തനുധാടിയോ ചെറുതുമി-

ങ്ങോരില്ല ഘോരാനലന്‍

സ്പഷ്ടം മാനുഷഗര്‍വ്വമൊക്കെയിവിടെ-

പ്പക്കസ്തമിക്കുന്നിതി-

ങ്ങിഷ്ടന്മാര്‍ പിരിയുന്നു! ഹാ! -ഇവിടമാ-

ണദ്ധ്യാത്മവിദ്യാലയം!

-36-

ചോരച്ചെങ്കനല്‍ ചേര്‍ന്ന കൊള്ളിനിരപോല്‍

പൂക്കും മുരുക്കും പരം

ചാര്‍ത്തീയെരിതീയൊടൊത്ത കുസുമം

വായ്ക്കുന്ന മുള്‍ക്കള്ളിയും

ചാരം‌പൂണ്ടു ചവുണ്ട പൂവൊടിവിടം

ചൂഴ്ന്നോരെരുക്കും സ്വയം

സാരജ്ഞര്‍ക്കു ന്രേതിഹാസചരമ-

സ്ക്കന്ധം പ്രസംഗിക്കയാം.

-37-

പോകട്ടേയതു ഭൂതപിണ്ഡമനലന്‍

ഭജ്ഞിക്കിലും ഭാവിയാം-

ലോകത്തില്‍ ക്ഷതിയില്ല പുണ്യചരിത-

ന്മാര്‍ക്കെന്നു കേള്‍ക്കുന്നിതേ;

ശോകം വേണ്ടയി, നമ്മളാ മഹിതര്‍തന്‍-

ശിഷ്ടാംശമല്ലോ, വരാ-

മാകല്പം പുകളിന്നമുക്കുമിനി നാം

തങ്ങും സ്ഥലങ്ങള്‍ക്കുമേ

-38-

ഓരോന്നിങ്ങനെയോതുമപ്പൊടികളെ-

ത്തര്‍ജ്ജിച്ചു മേല്‍ കുട്ടവ-

ച്ചാരോപിച്ചു വപുസ്സതങ്ങു മിഴിനീ-

രോലുന്ന തജ്ഞാതികള്‍,

സാരോദഗ്രനവ”പ്രസാദസര”മൊ-

ന്നര്‍പ്പിച്ചു തന്നാല്‍ സ്തുതന്‍

സ്ഫാരോച്ഛ്വാസമൊടാശ്രയാശനുമഹോ!

പൊങ്ങീ ബുഭുക്ഷാകുലന്‍.

-39-

വൃതസ്തോത്രഗണം രചിച്ചു ദിവിഷദ്-

ശ്രോത്രോത്സവം ചേര്‍ത്തു നല്‍-

ഭവ്യശ്രീകലരും നവീനമുനിയാ-

മിക്ഷത്രിയശ്രോതിയന്‍

സുവ്യക്തം തനതംഗമിന്നു ബലിയായ്

നല്‍കുന്നിതിമ്മട്ടെഴും

ഹവ്യം ഭൂമിയിലില്ലഹോ! ഹുതവഹ-

സ്വാമിന്‍! പ്രസാദിക്ക നീ!

-40-

വൃതദ്വേഷി വിരഞ്ഞു വജ്രകരനാ-

യെത്തീ വിയത്തില്‍ സ്വയം

മിത്രസ്നേഹമൊടിങ്ങിതാ വരുണനും

വന്നൂ മരുത്തുക്കളും,

അത്രത്യാഗ്നിശിഖാളിപോല്‍ മുകളില്‍ വ-

ന്നെത്തുന്നു രുദ്രാളിയും

ചിത്രം! മേഘഗണം ക്ഷണം മഴയിതാ

നിര്‍ത്തുന്നു ദൈവാജ്ഞയാല്‍.

-41-

കൃത്യജ്ഞന്‍ ഹതകൈരളിക്കു നവമാം

ജീവന്‍ കൊടുത്തെങ്ങുമ-

ന്നിത്യഖ്യാതിയിയന്നൊരിസ്സുകൃതിതന്‍

ദിവ്യാംഗസംഗത്തിനാല്‍

അത്യര്‍ത്ഥാം പരിശുഷ്ക്കമാം ചിതയിലെ-

ഗ്ഗന്ധേന്ധനങ്ങള്‍ക്കു മേല്‍

പ്രത്യഗ്രാരുണമായ് മുളച്ച തളിരോ

പൊന്തുന്നു ചെന്തീയതോ?

-42-

ഹാ! ഗര്‍ത്തോപരി തീര്‍ത്ത പട്ടടയിലെ-

സ്സംസ്ക്കാരപൂതം, മഹാ-

ഭാഗന്തന്‍ ഗുണധോരണീമധുര,മി-

പ്രേതം സ്വദിച്ചീടുവാന്‍

ഭൂഗര്‍ഭസ്ഥിതമായ ഭൂതനിവഹം

പൊക്കുന്നു നാക്കൊക്കെയ-

ന്നാഗശ്രേണികണക്കെ നീളുമനല-

ജ്വാലാവലേഹങ്ങളാല്‍.

-43-

രോചിസ്സേറി വപുസ്സു പൊല്‍ത്തകിടുപോല്‍

പാളി പ്രധൂമാംശുകം

മോചിച്ചിമ്മഹനീയദാഹവിധിയില്‍

സംതൃപ്തനായ സത്വരം

വീചിക്ഷോഭമിയന്ന തീക്കടലുപോല്‍

വ്യക്തസ്ഫുലിംഗാകുലന്‍

ശോചിഷ്ക്കേശനിതാ സ്ഫുടം ജട വിതുര്‍-

ത്താടുന്നു രുദ്രാകൃതി

-44-

ഹാ! കാലാഭിഭവം വെടിഞ്ഞനുപദം

പൊങ്ങുന്ന ദാക്ഷിണ്യമേ!

ലോകാരാധിതരീതിയാര്‍ന്ന ലളിത-

ശ്രീ തേടുമൌദാര്യമേ!

പാകാര്‍ദ്രാവിരതാശ്രിതാശ്രിതപ്രണയമേ!

നിര്‍ഗേഹരായ നിങ്ങളി-

ന്നേകാലംബനമായൊരാലയമിതാ

കത്തുന്നു കേണീടുവിന്‍!

-45-

ഊഹാഭ്യാസനിശാതചാരുധിഷണേ!

യുന്മേഷസമ്മൃഷ്ടസം-

മോഹാന്ധ്യപ്രതിഭേ! മുഹൂര്‍ദ്ധൃതകലാ-

പ്രസ്താരയാം ധാരണേ!

ആഹാ വെന്തെരിയുന്നു! നിങ്ങളഭയം

കൈക്കൊണ്ടു ചേര്‍ക്കാന്നൊരാ

സ്നേഹാര്‍ദ്രം, സരളദ്രുമം; നിലവിളി-

ച്ചാരാല്‍ പറന്നീടുവിന്‍!

-46-

മങ്ങാത്തോരു മനോഗുണങ്ങളഖിലം

കാലൂന്നി മെത്തും മണം

പൊങ്ങാറായതിനാല്‍ സ്വയം പുകയിലും

സൌരഭ്യമേറും‌പടി

ഇങ്ങാശിച്ചു വസിച്ചെരിഞ്ഞു പിരിയും

ദേഹാണുപുഞ്ജങ്ങളേ-

യെങ്ങാഹാ!യിനി നിങ്ങള്‍ പോവതുയരും

കാറ്റില്‍ കരഞ്ഞീവിധം.

-47-

പൊങ്ങിപ്പൊങ്ങിയകാലധൂമനിരപൊല്‍

പര്യന്തമെങ്ങും നിറ-

ഞ്ഞിങ്ങിക്കാണുവതെന്തുവാന്‍? - സുദൃഢമി-

ന്നോരോരു ഭാവങ്ങളാല്‍;

തിങ്ങിക്കൈരളിതന്മനോഗുഹവെടി-

ഞ്ഞാശാഗണം താനഹോ!

മുങ്ങിത്തീയിലുമിത്തദാത്മജഗുണം

തപ്പും മഴപ്പാറ്റകള്‍.

-48-

നാനാവ്യക്തി വഹിച്ചു കൈരളികരള്‍-

ത്തട്ടാര്‍ന്നൊരാശോല്‍ക്കരം.

താനാണിശ്ശലഭങ്ങളെന്നു ദൃഢമാ-

യുള്‍ച്ചിന്തുമിച്ചിന്തയില്‍,

സൂനാകാരമടിഞ്ഞിവറ്റ ചിറക-

റ്റാഞ്ഞും കരിഞ്ഞും പെടും

ദീനാവസ്ഥകള്‍ കണ്ടെനിക്കു ഹൃദയം

പൊട്ടുന്നു ഞെട്ടുന്നു ഞാന്‍.

-49-

മോഹത്താല്‍ തുനിയുന്നു നിങ്ങള്‍, മൃദവാ-

മിമ്മേനിയെങ്ങു? ഗ്രനീ

ദാഹവ്യാപൃതനെങ്ങു വഹ്നീ? - അഥവാ,

സത്യം പതംഗങ്ങളേ!

ദേഹം നശ്വരമാര്‍ക്കു, മിങ്ങതൊരുവന്‍

കാത്താലിരിക്കാ,സ്ഥിര-

സ്നേഹത്തെക്കരുതി സ്വയം കഴികില്‍ നൂ-

റാവൃത്തി ചത്തീടുവിന്‍

-50-

ഹാ! വണ്ടിന്‍‌നികരങ്ങളും ത്സടിതിയി-

ദ്ദിവ്യന്‍ കവീന്ദ്രന്റെ മേല്‍

ഭാവവ്യക്തികള്‍ കാട്ടിയിന്നനുമരി-

ച്ചാശ്വാസമേലാനിതാ

ദേവന്മാര്‍ ചിലരാവസിച്ചിടുകയാല്‍

കാറ്റത്ത്റ്റടിഞ്ഞാഞ്ഞിടും

ഞാവല്‍കായ് നിരപോലെ പോന്നു ചിതമേല്‍

കേഴാതെ വീഴുന്നിതേ.

-51-

സത്യം ദേവകള്‍താന്‍ സുഖത്തിലനുമോ-

ദിക്കുന്നു സത്തുക്കളോ-

ടത്യന്തം, സ്വയമപ്രകാരമനുശോ-

ചിക്കുന്നു ദു:ഖത്തിലും

നിത്യ സ്പര്‍ദ്ധിമനുഷ്യവര്‍ഗ്ഗമിവിടെ-

ക്കഷ്ടം ഗുണദ്വേഷിയായ്

പ്രത്യക്ഷത്തിലധ:പതിച്ചു സുരരേ!

ഹാ! നിങ്ങള്‍ താങ്ങീടുവിന്‍.

-52-

പ്രാമാണ്യം സ്വയമാര്‍ന്ന പാണ്ഡിതി, പരി-

ഷ്കാരത്തില്‍ നിത്യാ‍ദരം

സാ‍മാന്യാധികമായ ശക്തി കവിതാ-

സാമ്രാജ്യസംരക്ഷയില്‍

ശ്രീമാ‍ഹാത്മ്യമിവണ്ണമാര്‍ന്ന വിബുധ-

ജ്യോതിഷ്പതേ! നിന്‍ യശോ-

ഭൂമാവില്‍ ചില്‍ കൌശികവ്രജമഹോ!

പുച്ഛം നടിച്ചൂ ചിരം.

-53-

പണ്ടേയുണ്ടു മനുഷ്യനിഗ്‌ഗുണപുരോ-

ഭാഗിത്വ, മദ്ദുര്‍ഗ്‌ഗുണം

കണ്ടേറുന്ന വിവേകശക്തിയതിനെ-

ക്കൊന്നില്ലയിന്നേവരെ;

മിണ്ടേണ്ടാ കഥ-ഹന്ത! യിന്നതു വെറും

മൂര്‍ഖത്വമോ മോഹമോ?

വണ്ടേ! നീ തുലയുന്നു; വീണയി വിള-

ക്കും നീ കെടുക്കുന്നുതേ.

-54-

ശങ്കാപേതമുദിക്കുമര്‍ത്ഥരുചിയെ-

ങ്ങെങ്ങാ വെറും ശബ്ദമാ-

മാങ്കോലക്കുരുവിന്റെയെണ്ണയിലെഴു-

ന്നജ്ജാലകൌതൂഹലം?

ഹുങ്കാരത്തിലൊതുങ്ങുമോ പരഗുണോല്‍-

കര്‍ഷങ്ങള്‍? ഉണ്ടൂഴിയില്‍

പൂങ്കോഴിപ്രകരത്തിനും സ്ഥലമഹോ!

പുംസ്കോകിലങ്ങള്‍ക്കുമേ.

-55-

വേണ്ടാ ചിന്തയിനിക്കലാനിലയ, വി-

ണ്ണേറും ഭവല്‍ജ്യോല്‍‌‌‌സ്നയെ-

ത്തീണ്ടാ ഭൌമതമസ്സുമിന്നസീതമാം

പക്ഷാന്തരംതാനുമേ

ഉണ്ടാകാം പരിഭൂതിഭീതി സുകൃത-

ശ്ലോകര്‍ക്കു; വെണ്‍ചാമ്പലു-

ള്ളാണ്ടാറുന്ന തദസ്ഥിലേശനിരയും

കത്തമതോര്‍ത്താധിയാല്‍.

-56-

ശോകം‌പൂണ്ടുഴറിച്ചിരം വികൃതിഭേ-

ദാകൃഷ്ടമാം സാഹിതീ-

ലോകത്തിന്റെ ദുഷിച്ചുപോയ രുചിയെ

പ്രത്യാനയിപ്പാന്‍ ഭവാന്‍,

പാകത്തില്‍ കവിരാജരാജ! ഫലമാം-

വണ്ണം ചികിത്സിച്ചു;-ഭീ-

സ്തോകം വേണ്ടയിനിബ്‌ഭവാന്റെ ഗുളിക-

ച്ചെപ്പേന്തുമേ ശിഷ്യരും

-57-

ക്ഷീണിക്കാത്ത മനീഷയും മഷിയുണ-

ങ്ങീടാത്ത പൊന്‍പേനയും

വാണിക്കായ് തനിയേയുഴിഞ്ഞു വരമായ്

നേടീ ഭവാന്‍ സിദ്ധികള്‍:

കാണിച്ചു വിവിദാദ്ഭുതങ്ങള്‍ വിധിദൃ-

ഷ്ടാന്തങ്ങളായ്, വൈരിമാര്‍

നാണിച്ചു, സ്വയമംബ കൈരളി തെളി-

ഞ്ഞൂക്ഷിച്ചു മോക്ഷത്തെയും.

-58:-

എന്നാലിപ്പണിതീര്ന്ന ഗോപുരമുണ-

ങ്ങീട്ടില്ലുറപ്പാര്‍ന്നതി-

ല്ലെന്നയഗ്ഗളനാളമെത്തിയ ഭവല്‍-

പ്രാണങ്ങള്‍ കേണാകിലാം

എന്നായാധിയിവര്‍ക്കു; ഹാ! വിധി വിനോ-

ദിക്കുന്നു; നട്ടുച്ചയായ്

നിന്നാ ഭാസ്ക്കരനസ്തമിച്ച; മുഴുകീ

കണ്ണീരിലര്‍ണ്ണോജിനി.

-59-

കേണാലും മനമേ, കിളര്‍ന്നെരിയുവോ-

രിത്തീയിലക്കൈരളീ-

പ്രാണാലംബനമാം കനിഷ്ഠതനയന്‍

കത്തുന്നു തത്താദൃശന്‍!

വീണാഹാ! കര്യുന്നിതാര്‍ദ്രമുഖിയി-

ബ്‌ഭൂദേവി, വാഗ്ദേവിതന്‍

വീണാമുക്തകരാര്‍പ്പിതാസ്യകമലം

കണ്ണീര്‍ തുളുമ്പാറുമായ്.

-60-

കാണുംമട്ടിലിടയ്ക്കിടയ്ക്കു തെളിവോ-

രിത്താരചക്രോല്‍ക്കരം

പൂണും തേരുകളേറി മേഘമൊഴിയും

വിണ്ണിന്റെ ഖണ്ഡങ്ങളില്‍

താണുമ്പൊങ്ങിയുമങ്ങടുത്തുമകല-

ത്തായും തിരക്കായിതേ

ചേണുട്ടീടിന വിദ്യയാല്‍ സ്ഥിരപദം

പ്രാപിച്ച വൈമാനികര്‍.

-61-

വാനത്തബ്ബഹുദൂരെ വന്മഹിമയാല്‍

പണ്ടേ മഹാത്യുന്നുത-

സ്ഥാനം ചേര്‍ന്നവരിങ്ങെഴും വ്യസനമോര്‍-

ത്തിന്നാര്‍ത്തിതേടുന്നിതേ!

നൂനം ഭൂമിയൊടുണ്ടവര്‍ക്കു വലുതാം

സ്നേഹം, തമസ്സറ്റെഴും

ജ്ഞാനത്താല്‍ നിജ ദേശകാലകൃതമാം

ദൂരങ്ങളോരില്ലവര്‍.

-62-

എന്നല്ലിത്തിരുമേനിതാനുമിവരൊ-

ത്തന്യൂനമാഹാത്മ്യമാര്‍-

ന്നെന്നേക്കും സ്വയമപ്പദത്തില്‍ വിലസും

ജ്യോതിസ്സിലൊന്നാമിനി

എന്നദ്ദിവ്യരറിഞ്ഞു ഭൂമി വെടിയു-

ന്നോരീ മഹാനെ ദ്രുതം

വന്നേറ്റം ബഹുമാനപൂര്വ്വമെതിരേ

റ്റീടുന്നുവെന്നും‌വരാം.

-63-

ഓജസ്സാര്‍ന്ന മുഖങ്ങള്‍ ചൂഴെയുരുകും

തൂവെള്ളിപോല്‍ ശുഭ്രമാം

തേജസ്സിന്‍ പരിവേഷമാര്‍ന്നു തെളിവില്‍

കാണുന്നിതാ വ്യക്തികള്‍;

രാജച്ചന്ദ്രികയൊത്ത രമ്യവസനം

പൂണ്ടോരഹോ! സ്ഫാടിക-

ഭ്രാജന്മൂര്‍ത്തികള്‍ വാണിതന്റെ പരിഷല്‍-

സാമാജികന്മാരിവര്‍.

-64-

ത്വിട്ടാളും മിഴിശബ്ദരാശിതിവാന്‍

വിട്ടും വിരഞ്ഞാദിനൂല്‍

കിട്ടാന്‍ പണ്ടു കടുന്തുടിധ്വനികളില്‍

കര്‍ണ്ണം കൊടുത്തും സ്വയം

എട്ടായ് തീര്‍ത്ത സരങ്ങള്‍ കുച്ഛസഹിതം

കൂട്ടിപ്പഴക്കത്തിലും

പൊട്ടാതക്കിയ സൂത്രഹാരമെഴുമീ

ശ്രീമാനതില്‍ പാണിനി.

-65-

'ഭാഷാ' വ്യാകരണം നിജാഭിധയിലായ്

തീര്‍ത്തന്നിജോപജ്ഞമാം.

ഭാഷാശാസ്ത്രമതില്‍ "ലഘൂ"കരണവും

ചെയ്തൊരു ദേഹത്തിനായ്

തോഷാശ്രുക്കള്‍ പൊഴിഞ്ഞു രണ്ടു കരവും

പൊക്കീട്ടു മുല്പെട്ടിതാ

ശേഷാരാധിതപാദനമ്മുനി കനി-

ഞ്ഞാശിസ്സു തൂവുന്നിതേ.

-66-

തന്നെത്താന്‍ നിജചിന്തയില്‍ ബലികഴി-

ച്ചാര്‍ജ്ജിച്ച നിക്ഷേപമി-

ങ്ങന്യന്മാര്‍ പകരുന്നകണ്ടു, കൃതിയായ്-

ത്തീരുന്നു വിദ്വാന്‍ സ്വയം,

പിന്നെത്തല്പരിപോഷണശ്രമഫലം

പാര്‍ത്താലവന്‍ പൂണ്ടിടും

ധന്യത്വം പറയേണ്ടതില്ലയി ഭവാന്‍

മോദിച്ചു സത്യം മുനേ!

-67-

കാണാമമ്മഹനീയരില്‍ പലരെയും

പിന്നിട്ടു പിന്നെപ്പരം

ചേണാര്‍ന്നോരു കവീന്ദ്രപട്ടബിരുദം

പൂണ്ടുജ്ജ്വലന്മൌലിയായ്

വീണാപുസ്തകഹസ്തരാം പരിജന-

ത്തോടൊത്തു ഗൈര്‍വാണിതന്‍

പ്രാണാധായകനാം മഹാദ്യുതിയെഴു-

ന്നെള്ളുന്നു മെല്ലെന്നിതാ.

-68-

അംഗാരത്തിലെരിഞ്ഞു ശുദ്ധിതടവും

പൊന്നൊത്തു സത്വാഗ്നിയില്‍

ശൃംഗാരക്കറ പോയ്തെളിഞ്ഞൊരു മഹാ-

സൌന്ദര്യസാരാകൃതി;

അംഗാശ്ലേഷവിധിക്കു മിത്രമണിയെ-

ക്കുണ്ടാഞ്ഞു നീട്ടുന്നിതാ

തുംഗാഭിഖ്യയെഴും കരാംകുരമഹോ!

ശുക്രങ്കണക്കാക്കവി.

-69-

നൊന്താളുന്നഴലൊത്തു നിര്‍മ്മലമുഖാ-

ദര്‍ശത്തില്‍ മൂര്‍ച്ഛിച്ചെഴും

ചിന്താരൂഢകൃതജ്ഞതാബഹുമതി-

സ്നേഹാനുമോദങ്ങളാല്‍

സന്താപാശ്രുകണങ്ങളൊത്തു തുടരും

സന്തോഷബാഷ്പം ചൊരി-

ഞ്ഞെന്താമിക്കുശലോക്തിയില്‍ കവിവരന്‍

ബന്ധിക്കുമന്തര്‍ഗ്ഗതം?

-70-

ആ മന്ത്രിച്ചഴലാര്‍ന്ന ഭൂമിയെ വെടി-

ഞ്ഞെത്തും ഭവാ‍ന്നാദ്യമായ്

ശ്രീമന്‍, ബാഷ്പസമാവിലാക്ഷരമുര-

ച്ചീടുന്നു ഞാന്‍ സ്വാഗതം

ഹാ! മര്‍ത്യന്‍ സുരഭാവമാര്‍ന്നിടുകിലും

ഭൂസ്നേഹി; നിര്‍ഹേതുക-

പ്രേമം തന്നെ ജയിപ്പൂ, ലോകമതുതാ-

നാനന്ദദു:ഖാത്മകം.

-71-

ഏകാന്തം സുഖമിങ്ങു, നിത്യമഴലാം

താഴെത്തമോഭൂമിയില്‍,

പോകാ സക്തി തമ:പ്രകാശശബള-

ശ്രീയൊത്ത മദ്ധ്യോര്‍വ്വിയില്‍,

ഛേകാത്മാചലഭോഗഭൂവില്‍ നിമിഷ-

ന്തോറും രസോന്മേഷിയാം,

ശ്രീകാളും രസകാമധേനു രസയാ-

മോര്‍ക്കില്‍ കവിക്കെന്നുമേ.

-72-

ഹേമക്ഷ്മാധരകൂടകല്പകമലര്‍-

ക്കാവിന്റെ ഭാഗങ്ങളില്‍

പ്രേമത്തില്‍ സുരയൌവതങ്ങളനിശം

പാടുന്ന മദ്വാണികള്‍

സാമഞ്ജസ്യമെഴും ഭവല്‍ഫണിതിയില്‍

സഹ്യാദ്രിസാനുക്കളില്‍

ഭൂമന്‍, ഭൌമ’കുമാര’രോതുവതെനി-

ക്കേകുന്നു രോമോദ്ഗമം.

-73-

ഭംഗംവിട്ടു രസപ്രവാഹമമര-

പ്രാമാണികര്‍ക്കപ്സരോ-

രംഗത്തില്‍ തിരതല്ലിയെന്നുമരുളും

മദ്രൂപകങ്ങള്‍ക്കു മേല്‍

അംഗസ്വന്ത’കലാവിലാസ’വശയാ-

യാടുന്ന വാഗ്ദേവിത-

ന്നംഗക്ഷേപകതൂഹലങ്ങളുമെനി-

ക്കാനന്ദമേകുന്നുതാന്‍.

-74:-

രാസ്യശ്രീഗതിയാല്‍ സ്വയം ‘രഘു’വിനെ-

പ്പോ’ലാംഗ്ലസാമ്രാജ്യ’മാം

പ്രാജ്യത്വംകലരുന്ന വാഗ്‌ലഹരിയാല്‍

വിശ്വം ജയിച്ചു ഭവാന്‍;

പൂജ്യഖ്യാതിയെഴും സുധാസദൃശിയ-

ഗ്ഗൈര്‍വാണിതാനും തണു-

ത്താജ്യമ്പോലെയുറച്ചുപോയ നിലവി-

ട്ടിപ്പോള്‍ ദ്രവിച്ചു കവേ!

-75-

ഖേദവ്യാകുല, കേരളാവനി കര-

ഞ്ഞീടുന്നതും, തീവ്രനിര്‍-

വ്വേദവ്യാഹതചിത്ത കൈരളി വിര-

ഞ്ഞിമ്മട്ടു മൂര്‍ച്ഛിച്ചതും,

ഹാ! ദര്‍ശിച്ചു ഭവദ്ഗുണങ്ങളനുമാ-

നിക്കാം സഖേ! ഭൂവില്‍ നിര്‍-

വ്വാദം വിശ്വഭരം രസത്തില്‍ നിലനിര്‍-

ത്തീടുന്നു വാഗ്വേദികള്‍

-76-

താരിന്‍ സൌരഭധാടി തെന്നലതുപോല്‍

സ്വച്ഛന്ദവഗ്വീചിയാല്‍

പാരിന്‍ പ്രാജ്യഗുണം പരത്തിയതിനെ-

ബ്‌ഭോഗാര്‍ഹമാക്കും മഹാന്‍

നേരില്‍ പ്രാണനിളയുക്കു, പിന്നെ മറയാല്‍

താരാട്ടി ബാല്യം മുതല്‍

ഭൂരിച്ഛാന്ദസര്‍ പോറ്റിയോരു വസുധ-

യ്ക്കോര്‍ക്കില്‍ കഥിക്കേണമോ?

-77-

അംഗച്ഛേദനതുല്യമാണു ഭവതി-

ക്കേതാദൃശ്യന്മാര്‍ നിജോ-

ത്സംഗം വിട്ടു പിരിഞ്ഞുപോവതു, വിധി-

ക്കിമ്മട്ടു കീഴ്പ്പെട്ടിനി,

തുംഗപ്രാഭവമാര്‍ന്നിടും ത്രിപഥഗാ-

സംഗത്തിനാല്‍ സ്തുത്യമാം

‘വംഗ’ദ്യോവിലുദിച്ചുയര്‍ന്ന ‘രവി’യെ

സ്നേഹിക്ക വിശ്വംഭരേ!

-78-

ഈവണ്ണം തുടരുനതിന്നിടയില-

ശ്ശാകുന്തളോദ്യദ്യശോ-

ധാവള്യംകലരും കവീന്ദ്രനുടനേ

കമ്പിട്ടു മുമ്പാക്കവേ,

ഭാവസ്വച്ഛതയാര്‍ന്നു ചാരുകവിതാ-

മന്ദസ്മിതം‌പോല്‍ മന-

സ്സാവര്‍ജ്ജിപ്പൊരു ധാമമെത്തി നിലകൊ-

ള്ളുന്നൂ നിരാഡംബരം.

-79-

“ശ്രീമന്‍, ഭൂപരിവര്‍ത്തനങ്ങളിലിട-

യ്ക്കെങ്ങോ മറഞ്ഞേറെനാ-

ളീമട്ടില്‍ പടുദന്തലേഖനി നയി-

ച്ചിപ്പോള്‍ ‘ഗണേശോ’ദ്ധൃതം

ആ മന്നാടകചക്രമ്പില്‍ നിജവാ-

ക്കൂടേ തിരിക്കും ഭവാ-

നാമര്‍ജ്ജിച്ചിതു കാലസിന്ധുവിലഹോ

സംസാരപാരിപ്ലവം!“

-80-

ഖ്യാതിപ്പെട്ട പുരാണരൂപകകവി-

പ്രൌഢന്‍ കനിഞ്ഞീ വച-

സ്സോതി സ്വസ്തി പറഞ്ഞുമാറുമുടന-

ങ്ങോരോ കലാവല്ലഭര്‍

ഹാ! തിക്കുന്നു, സമാനുകമ്പരവരില്‍

പൌരസ്ത്യപാശ്ചാത്യരാം

ജ്യോതിര്‍വിത്തുകള്‍ മുഖ്യരാണുപചിത-

ജ്യോതിഷ്പ്രസാദോജ്വലര്‍.

-81-

നാലഞ്ചാളുകള്‍ പിന്നെയര്‍ച്യപദരാ-

വേദാന്തിമാരപ്പുറ-

ത്താലങ്കാരികരാഗമജ്ഞര്‍ പലര-

ന്നൈരുക്തികന്മാര്‍ ചിലര്‍

നീലശ്രീലശരന്നഭസ്സിലുയരും-

ഗംഗാതരംഗത്തിലെ-

പ്പാലഞ്ചും പുതു ബുദ്ബുദപ്രഭയൊടും

പൊങ്ങുന്നിതങ്ങങ്ങവര്‍

-82-

താണാ ദിക്കിനു തെല്ലുദൂരെയുടനെ

കാര്‍കൊണ്ടലിന്‍ കോടിയില്‍

കാണാമാഭ കടല്‍ക്കരയ്ക്കൊരു കരും-

വാര്‍കൈത പൂക്കുന്നപോല്‍,

ഏണാങ്കന്റെയപൂര്‍ണ്ണബിംബമവിടെ-

പ്പൊങ്ങുന്നതോ? വാണിതന്‍

ചേണാര്‍ന്നീടിന ഹംസമാ വഴി പറ-

ന്നെത്തുന്ന സന്നാഹമോ!

-83-

അല്ലില്‍ ദ്യോവില്‍ മഹാണ്ഡകോടികള്‍ ചലി-

ച്ചങ്ങങ്ങു പൊങ്ങും രവം

തല്ലിക്കൂടിയ വാദ്യമൊത്തനുരണി-

ച്ചാ വീണ കേണീടവേ,

കില്ലില്ലിങ്ങു കനിഞ്ഞു ദേവിയെഴുനെ-

ള്ളീടുന്നിതിപ്പുത്രനെ-

ച്ചൊല്ലിത്താപമൊടും സുരര്‍ഷിനിവഹ-

വ്യാഗീത, വാഗീശ്വരി.

-84-

അക്കാര്‍വിട്ടു തെളിഞ്ഞ ഹംസപതിമേല്‍

തങ്ങി ക്ഷണം ഭൂമിയില്‍

തൃക്കാരുണ്യകടാക്ഷദീധിതി നറും

പാല്‍‌പോല്‍ പരത്തി സ്വയം;

ചില്‍ക്കാമ്പാമവള്‍ കേരളോര്‍വ്വിയെയഹോ!

കാണുന്നു ദു:ഖാബ്ധിയില്‍,

തല്‍ക്കായത്തിലടിഞ്ഞ കൈരളിയെയും

നോക്കുന്നിതമ്പാര്‍ന്നുടന്‍.

-85-

ഉന്നിദ്രാഭകലര്‍ന്നു കാറ്റിലിളകും

കാറൊത്തു കാലോളവും

പിന്നില്‍ പാറിയ കൂന്തല്‍മേല്‍ വിലസിയും

തൂമഞ്ജുപൂ’മഞ്ജരി’

ചിന്നിപ്പൂവുടയാട ‘സാഹ്യ’മിയലും

പൊന്‍‌നാടയാല്‍ മിന്നിയും

മന്നില്‍ പെട്ടു കിടക്കുമമ്മകളെ നിര്‍-

വര്‍ണ്ണിച്ചു വര്‍ണ്ണാത്മിക.

-86-

സ്ഥൂലദ്രാവിഡമട്ടുവിട്ടു നിയമ-

സ്വച്ഛാംഗിയായോമന-

ക്കോലം ‘സംസ്കൃത’മോടിയാല്‍ വികൃതമാ-

ക്കീടാതെ ചേതോഹരി.

ഫാല്‍ത്തിങ്കലഴിഞ്ഞ് സൂക്ഷമ’തിലകം’

പൂരിച്ചു സദ്”ഭൂഷണം”

ലോലശ്രീയൊടു പണ്ടു മൂര്‍ച്ഛയിതിലും

ശോഭിച്ചിടുന്നുണ്ടിവള്‍.

-87-

മിണ്ടാതിന്നിലയില്‍ ശയിക്കിലുമഹോ

മാധുര്യമേലും മുഖ-

ത്തണ്ടാരിന്‍ മൃദുസംവിധാനഗതിയാ-

ലോതുന്നിതേതാണ്ടിവള്‍

“വേണ്ടാ ജീവിതമിന്നിയെന്നുടലിലും

വൈരൂപ്യമേകീടുവോ-

രുണ്ടാം മേലിലനേക,രസ്തമിതനാ-

യെന്‍ സൂര്യ”നെന്നൊക്കവേ.

-88-

ആകാശത്തിലുടന്‍ പ്രഭൂതരുജപു-

ണ്ടെത്തുന്നിതഞ്ചാറു ന-

ല്ലാകാരപ്രഭ ഹംസപക്ഷരുചിയാം

മേക്കട്ടിതന്‍ താഴെയും

ഹാ! കാരുണ്യമിയന്നു കുണ്ടിതഖിലം

കേഴുന്നു വാഗ്ദേവിതാന്‍;

ശോകാവസ്ഥ പരസ്പരം പകരുമി-

ങ്ങാര്‍ദ്രാ‍ശയര്‍ക്കാര്‍ക്കുമേ.

-89-

തേനഞ്ചീടിന ‘ഗാഥ’യാലൊരു മഹാന്‍

താരാട്ടി മുമ്പമ്പിയ;-

ന്നാനന്ദാശ്രുവില്‍ മുക്കി മറ്റൊരു മഹാ-

ധന്യന്‍ ‘കിളിക്കൊഞ്ചലാല്‍’;

ദീനത്വം കലരാതെയന്യസരസന്‍

‘തുള്ളിച്ചു’തന്‍പാട്ടിനാല്‍’;

നൂനം കൈരളിയമ്മയും ശിശുവുമായ്-

നിന്നാളവര്‍ക്കന്നഹോ.

-90-

അക്കാണും പ്രഭപൂണ്ടടുത്ത് വിലസും

സാരസ്വതന്മാരിലീ-

മുല്‍ക്കാര്യങ്ങള്‍ നിനച്ചു കേഴുവവരാ-

ണിച്ചൊന്ന മൂന്നാളുകള്‍;

ഉള്‍ക്കാമ്പാടിയവര്‍ക്കു പിന്‍പിലെഴുമ-

മ്മറ്റുള്ളപേര്‍ ദേവിതന്‍

തൃക്കാല്‍ കൂപ്പുകയാം സമാധി വരുവാന്‍

തോരാത്ത കണ്ണീരൊടും.

-91-

പ്രവ്യഗ്രാശയരായ് പകച്ചഴല്‍ വഹി-

ച്ചിമ്മട്ടു നിന്നീടുമ-

ദ്ദിവ്യസ്ത്രീപുരുഷര്‍ക്കുശേഷമുടനേ

രോമാഞ്ചമേകും പടി;

ഭവ്യപ്രദ്യുതിപൂണ്ടു ഭാരതിയെഴും

സ്ഥാനത്തില്‍നിന്നപ്പൊഴീ-

സുവ്യക്താക്ഷരവാണീ മാറ്റൊലിയൊറ്റും

കേള്‍ക്കുന്നു ദിക്കാകവേ;

-92-

“വത്സേ! കൈരളി,യാശ്വസിക്ക,വിധിസ-

ങ്കല്പത്തെ മാനിക്ക, നിന്‍-

ഹൃത്സേതുക്കള്‍ തകര്‍ത്ത മോഹനദിവി-

ട്ടേറീടുകെന്‍ പൈതലേ,

സത്സേവ്യേ! സഖീ! കേരളാവനി! കുഴ

ഞ്ഞീടായ്ക് ദു:ഖങ്ങളില്‍;

ചിത്സേകച്യുതമോഹനായ ഭഗവല്‍-

പാദന്റെ മാതാവു നീ.

-93-

ലോകം നിത്യചലം, വൃഥാ മൃതിഭയം

തോന്നുന്നു മാറ്റങ്ങളില്‍

പാകത്തില്‍ പൊരുളൊന്നുതന്നെ;പലതാ-

മദ്ദേശകാലങ്ങളാല്‍;

ഏകവ്യാകുലവിശ്വചക്രപടലം

ധര്‍മ്മാക്ഷദണ്ഡത്തില്‍നി-

ന്നാകല്പം ചുഴലുന്നു, തദ്ഗതി തടു-

പ്പാനില്ല കൈയാര്‍ക്കുമേ!“

-94

വീഴുന്നു സുരബാഷ്പവൃഷ്ടിയുടനേ-

യല്‍ക്രാന്തനാത്മാഭയാല്‍

ചൂഴും തേരിലുയര്‍ന്നിടുന്നു വഴിമേല്‍

ഹംസാരവത്തോടുമേ,

കേഴും വ്യക്തികള്‍ വാണിമാതൊടുമിതാ

മായുന്നിതങ്ങങ്ങുതാന്‍.

താഴുന്നൂ ദശമീഹിമാംശു കടലില്‍

പൊങ്ങും തരംഗത്തിലും.

-95-

ഹാ! കണ്മൂടിയിരുണ്ടു ദിക്കഖിലവും

വ്യാപിച്ചു മേന്മേല്‍ മഹാ-

കാകശ്രേണികള്‍പോലെ വന്നുരുതമ-

സ്കാണ്ഡങ്ങള്‍ തിങ്ങുന്നിതേ

ലോകവ്യക്തചരിത്രകൃത്തു വിധിയീ-

നാളായ താളില്‍ സ്വയം

ശോകവ്യഞ്ജകമായടച്ചു മഷിതേ-

ച്ചീടുന്നു കില്ലില്ലതില്‍.

-96-

വാണീസംഗമവും സുരാഗമനവും

മറ്റും വൃഥാ വാസനാ-

ശ്രേണീനിര്‍മ്മിതമാണു; കാണ്മതു ദിവാ-

സ്വപ്നങ്ങളാണൊക്കെ ഞാന്‍

താണീലിന്നു വിയോഗവേദന, മറി-

ച്ചെന്നന്താരാത്മാ ഭൃശം

കേണീടുന്നിതുണര്‍ന്നഹോ! ജനനിയെ-

ത്തേടും കിടാവെന്നപോല്‍

-97-

പോയീ കൈരളിതന്‍ പ്രശസ്തതനയന്‍!

പോയീ മഹാപണ്ഡിതന്‍!

പോയീ ശിഷ്യസുഹൃല്പ്രിയന്‍ ഭസിതമഅ-

യമ്മേനി! പേരായ് മഹാന്‍;

മായീഭൂതമഹോ ജഗത്സ്ഥിതി!യിതാ-

മാദൃക്ഷരില്‍ ശോകമി-

സ്ഥായീഭാവമിയന്നു; ബാഷ്പനിരയും

നില്‍ക്കാത്ത നീര്‍ച്ചാട്ടമായ്.

-98-

ആഹാ! നിഷ്ഠുരരാത്രി! യമ്മഹിതനെ-

ത്തിന്നന്നു സിദ്ധിച്ചൊര-

ദ്ദേഹായാമമൊടുന്നുരണ്ടു പുരുഷാ-

യുസ്സെന്തു നീളാഞ്ഞു നീ?

സ്നേഹാര്‍ത്തര്‍ക്കു സുഖം വളര്‍ത്തുമതു നീ

ചെയ്തില്ല; വേണ്‍റ്റാ, സ്വയം

മോഹാന്ധത്വമിയന്നു ഞങ്ങള്‍, പകലും

രാവാണു ഞങ്ങള്‍ക്കിനി.

-99-

പറ്റീ പേരിതു "കാലയുക്ത്യ"ഭിധമാ-

മാണ്ടേ! അനര്‍ത്ഥങ്ങളെ-

പ്പെറ്റീടാനിടചേര്‍ന്നൊരുഅ"മ്മിഥുന"മേ!

യോഗം മഹാകേമമായ്!

തെറ്റീട്ടില്ല നിനക്കു "പഞ്ചത"യുമ-

ന്നാളേ! യഹോ! നിങ്ങളെ-

പ്പറ്റീട്ടഞ്ചണമിങ്ങു ഞങ്ങള്‍ മൃതിയെ-

പ്പക്ഷേ ജയിച്ചലുമേ.

-100-

ഐരോപ്യാഹവവഹ്നി ഭൂമിയെ ദഹി-

പ്പിക്കുന്നു, കച്ചോടമാം

പേരാളും ധനരക്തനഅഡി നിലവായ്,

ത്തെറ്റീ ഗ്രഹാനുഗ്രഹം,

ഓരോ വ്യാധികളായിതാ യമനുമാര്‍-

ന്നെത്തുന്നു, ഞങ്ങള്‍ക്കെഴും

ഘോരാന്തര്‍ജ്വരപീഡ കാണ്‍കതുകളെ-

ത്തുച്ഛീകരിച്ചു വിധേ!

-101-

ഇല്ലേറെപ്പരമാര്‍ത്ഥസൂരികള്‍, കവി-

സ്ഥാനാര്‍ഹരില്ലത്രപേര്‍;

ചൊല്ലേറും ശുഭശീലനിഷ്ഠരവരില്‍-

പ്പിന്നെച്ചുരുക്കം ചിലര്‍;

ഉല്ലേഖിച്ച ഗുണങ്ങള്‍തന്നെ തികവോ-

രില്ലാരു മുണ്ടെങ്കില-

ങ്ങല്ലേ? ഹാ! തിരുമേനി,-ആരിവിടെയീ

നഷ്ടത്തെ വീട്ടാനിനി?

-102-

ചാരുത്വം തികയും സുമങ്ങളെയുടന്‍

വീഴ്ത്തുന്നു പൂവല്ലികള്‍;

ചോരും മാധുരിയാര്‍ന്ന പക്വനിരയെ-

ത്തള്ളുന്നു വൃക്ഷങ്ങളും;

പാരും കൈവെടിയുന്നു പുത്രരെയഹോ!

പാകാപ്തിയില്‍-ദോഷമായ്-

ത്തീരുന്നോ ഗുണമിങ്ങിവറ്റ കഠിന-

ത്യാഗം പഠിപ്പിക്കയോ?

-103

കേണീടിന്‍ പ്രിയരേ!യുഴന്നു ഗതികെ-

ട്ടുള്ളോര്‍ സമസ്തസ്വമായ്-

പേണീടും ചുടുകണ്ണുനീരിനു തുലോം

ധന്യത്വമേകീടുവിന്‍!

പ്രാണീഭൂതമഹാനിനി പ്രതിനിവൃ-

ത്തിക്കില്ല, ശോകാപഗാ-

വേണീവായ്പില്‍ വിവേകവഞ്ചി ശകലം

പോകില്ല മുമ്പോട്ടുമേ.

-104-

സ്യാനന്ദൂരപുരത്തവാന്തരവഴി-

ക്കോണൊന്നി,ലാഡംബര-

ന്യൂനശ്രീ തടവി, സ്സദാ പലകലാ-

നിഷ്ണാതര്‍ തേടുന്നതായ്

ആനന്ദാലയമായ് ലസിച്ച ഗുരുവില്‍-

വെണ്മാടമേ! എന്തിന-

സ്ഥാനത്തിശ്ശവഗോപുരാകൃതിയില്‍ നീ

നില്‍ക്കുന്നു? നോക്കാന്‍ പണി!

-105-

കൂറാളും തിരുമേനി കൃത്യപരനായ്

പിന്‍ പൂമുഖം പൂകവേ

മാറാതമ്മലര്‍‌വായു വീശുവൊരു നന്‍-

മല്ലീനികുഞ്ജങ്ങളേ!

വേറാശയ്ക്കിടമില്ല, നിങ്ങള്‍ ചൊരിയും

വെണ്‍പൂക്കളെത്തദ്ബലി-

ച്ചോരായോര്‍ത്തു ചുഴന്നു കാക്കകളിനി-

ക്കൊത്തീടുമോര്‍ത്തീടുവില്‍!

-106-

ജാലംപോലെ ഭവാന്റെ ലീലകള്‍ വിഭോ!

പോയീ, പ്രിയാനന്ദന-

സ്യാലന്മാര്‍ക്കു നിജാലയം 'ബലിപുരം'

താനായിനിസ്സര്‌വ്വഥാ;

ആലംബിച്ചവയെക്കുമാരരവിടെ-

ത്തച്ചിത്രവൈദഗ്ധിതന്‍-

കാലദ്ധ്വം സനജാഡകൊണ്ടു വെറുതേ-

യുല്‍ക്കണ്ഠ കൂട്ടാം ചിലര്‍.

-107-

ഓമല്‍ത്താര്‍മണമാര്‍ന്നൊരായരമന-

പ്പുവാപിയില്‍ പ്രീതിയാല്‍

ശ്രീമന്‍! രോഹിതരൂപനങ്ങു നടുവില്‍

പോയ് നീന്തി നീരാടിപോല്‍;

ഹാ! മത്തന്‍ യമധീവരന്‍ വലയെറി-

ഞ്ഞേല്പ്പിച്ചുപോല്‍; ഈശ്വരാ!

ഭീമത്വം കലരുന്ന വൈതരണിയീ-

വാര്‍ത്തയ്ക്കു ലാക്കാം കുളം!

-108-

ഹാ! രോഗം കഫദോഷമല്ലി, സുഖമാം

നാലഞ്ചുനാള്‍ക്കുള്ളിലെ-

ന്നോരോന്നാശയൊടോര്‍ത്തു ഞങ്ങള്‍; വിധിയോ

ചിന്തിച്ചു വേറേവിധം;

ഘോരോദന്തമിതാ തറച്ചിതു ചെവി-

ക്കാഹന്ത! നേരായിതുള്‍-

ത്താരോര്‍ക്കാ-ബത, രാഹുതന്നെ രവിയില്‍

കല്പാന്തകാലാഹിയായ്!

-109-

മങ്ങാതിപ്പൊഴുമുള്ളിലമ്മുഖവുമ-

സ്സല്ലാപവും മൈത്രിയാല്‍

വിങ്ങാറുള്ള വിലോകനങ്ങളുമഹോ!

നല്‍കുന്നിതമ്മാതിരി;

എങ്ങാവോ തിരുമേനിയിന്നു? വരുമോ

വീണ്ടും? കവീന്ദ്രോക്തിപോ-

ലിങ്ങാഗന്ഋഉകവൈകൃതം സ്ഥിതിയഹോ!

ദേഹിക്കു നിത്യം മൃതി.

-110-

കാലത്തൂണുകഴിഞ്ഞു കൗതുകമൊടും

ചെമ്മേ മുറുക്കു സ്വയം

ലോലശ്രീതിലകാഭ തൂവി, വിതറി-

പ്പൂങ്കര്‍ണ്ണഭൂഷാരുചി

പാലഞ്ചും സ്മിതമോടൊരംശുകമുടു-

ത്തെത്തുന്നൊരമ്പാര്‍ന്നതി-

ക്കോലം പോയിതു ചിത്തമേ, യയവിറ-

ക്കിക്കൊള്‍കയക്കാഴ്ച നീ!

-111-

ചട്ടറ്റീടിന ശോഭചേര്‍ന്ന പനിനീര്‍-

പ്പൂച്ചെണ്ടു പൊന്നൂലിനാല്‍

കെട്ടപ്പെട്ടതുപോലിണങ്ങിയ തല-

പ്പാവാര്‍ന്നു കാമ്യാകൃതി

ചട്ടയ്ക്കാഭകലര്‍ത്തി മേല്വിലസുമ-

ച്ചിത്രാംഗവസ്ത്രാഢ്യനായ്

തിട്ടം ഹാ! രഥമേറിയും സ്മൃതിപഥ-

ത്തില്‍ത്താന്‍ ചരിക്കാമിനി

-112-

ശ്രീതാവുന്നൊരു വഞ്ചിവല്ലഭമഹാ

ഹൌണീകലാശാലയാം

മാതാവിന്‍ സ്തനമുണ്ടറിഞ്ഞിതു ഭവാന്‍

പാശ്ചാത്യവിദ്യാരസം

നേതാവും സ്വയമായിതങ്ങൊടുവില-

ന്നാ വീരസൂ ധന്യയാ-

യോതാമിന്നവള്‍ കൈരളിക്കു കിടയായ്

വാടുന്നു വിദ്വന്മണേ!

-113-

ലീലാനിര്‍ജ്ജിതവിദ്യരായ് പുകഴ്പര-

ത്തീടുന്നൊരേതല്‍ കലാ-

ശാലാപണ്ഡിതലോകവും പ്രിയതയാല്‍

വിദ്യാര്‍ത്ഥിസന്ദോഹവും

ആലാപങ്ങളിലിന്നു താവകഗുണം

വര്‍ണ്ണിച്ചു കണ്ണീര്‍ക്കണം

ലോലാഭം പുതുമുത്തുപോലരിയ കൈ-

ലേസാല്‍ തുടയ്ക്കുന്നിതേ!

-114-

ഗാഢസ്നേഹമൊടങ്ങു കക്‍ഷ്യയിലണ-

ഞ്ഞാ ശിഷ്യതാരാവലി-

ക്കൂഢശ്രീ ഹിമരശ്മിയായ് സുധചൊരി-

ഞ്ഞാരാല്‍ വിളങ്ങുന്നതും,

പീഠംവിട്ടു നിവര്‍ന്നെണീറ്റു നൊടിയില്‍-

ച്ചാഞ്ഞാഞ്ഞുദാരാഭയില്‍

പാഠവ്യാഖ്യ കുറിക്കുമപ്പലക ലാ-

ക്കാക്കി ത്വരിക്കുന്നതും.

-115-

ഒറ്റക്കാല്‍, പിറകൂന്നിയൂര്‍മ്മികകളാല്‍

മിന്നും വലംകൈയതില്‍

ചെറ്റമ്മൃത്തികയേന്തി വാക്യമെഴുതി-

ക്കാണിച്ചു നില്‍ക്കുന്നതും,

അറ്റം തെല്ലു ചുരുട്ടിയായിടതുകൈ

പിന്‍‌ചേര്‍ത്തു വിശ്രാന്തനായ്

കറ്റക്കാര്‍ശിഖ പിന്‍പൊതുക്കി മറുകൈ-

ത്താര്‍ വീശി ലാത്തുന്നതും.

-116-

കോപസ്ഫൂര്‍ത്തിയറിഞ്ഞിടാതരുണമാ-

മോമല്‍ കടക്കണ്ണുതന്‍

ക്ഷേപത്താല്‍ തിരുമേനി ശിഷ്യരെയിട-

യ്ക്കോരോന്നു വീക്ഷിപ്പതും

സ്വാപഭ്രാന്തികണക്കു മാഞ്ഞിതഖിലം!

ഹാ! രംഗമേ ശൂന്യമായ്

ദീപം പോയ വെറും വിളക്കു തടയാ-

യെപ്പോഴുമിപ്പീഠവും!

-117-

ഈ വിദ്യാലയവേഴ്ചയാനധികവും

ത്വദ്ഗ്രന്ഥരത്നങ്ങള്‍ ത-

ന്നാവിര്‍ഭാവനിമിത്തമെന്നതു നിന-

ച്ചമ്പാര്‍ന്നു കുമ്പിട്ടിടാന്‍

ഹേ! വിദ്വന്‍! ഭവദീയഭക്തജനത-

യ്ക്കാരാദ്ധ്യമാമോര്‍മ്മതന്‍

കോവില്‍ ഗര്‍ഭഗൃഹങ്ങളായി നെടുനാള്‍

നില്‍ക്കട്ടെ തല്‍ കക്‍ഷ്യകള്‍!

-118-

നീലപ്പുല്‍ത്തറകള്‍ക്കു മേല്‍ പല നിഴല്‍-

ക്കൂടാരമുണ്ടാക്കിയും

കാലത്തില്‍ക്കനിയേകിയും കിളികള്‍ തന്‍-

ഗാനോത്സവം കൂട്ടിയും

ബാലാരാധകമായ് കലാലയമിതിന്‍

മുമ്പേറെ വമ്പാര്‍ന്നെഴും

സ്ഥൂലാമ്രാധിപ! കേഴുകീ വിരഹമോര്‍-

ത്തെന്നും മഴക്കാറ്റില്‍ നീ!

-119-

പ്രാദുര്‍ഭാവമിയന്നു തന്നിതു കവേ!

യങ്ങയ്ക്കു ഗൈര്‍വാണിയീ

വൈദുഷ്യപ്രഥ ഭാരതാവനിയിലും;

പാശ്ചാത്യലോകത്തിലും;

സ്വാദുറ്റോര്‍ത്തവിടുന്നു സംസ്കൃതകലാ-

ശാലോന്നതിവ്യഗ്രനായ്

ഹാ! ദുര്യോഗ,-മിതാ പ്രയത്നതരു പൂ-

ക്കാറായി; പോയീ ഭവാന്‍!

-120-

ഹന്ത! ദ്യോവിലിയുര്‍ന്നിതങ്ങൊരു മഹാ-

നിന്നീ’യനതാലയ’-

ത്തന്തര്‍ദ്ധാനമിയന്നിത’ക്കവി’ ‘ബുധന്‍’

പോയ്, പോയി ‘വാചാസ്പതി’

സ്വന്തക്ഷീണത രാജധാനി! പരിഗോ-

പിച്ചിന്നു പോറ്റാം നിന-

ക്കന്ത, സ്സീ’ഗ്രഹചാര’ദോഷമധികം

മാലോകരാലോചിയ.

-121-

മദ്രാഭിഖ്യമഹാപുരത്തിലുയരും

മാര്‍ത്താണ്ഡരമ്യാഭയായ്

മുദ്രാതീതമഹത്ത്വമാര്‍ന്നു വിലസും

ശ്രീ ‘വിശ്വവിദ്യാസഭേ!‘

ത്വദ്രാജദ് ബിരുദങ്ങള്‍ നേടിയയി! നിന്‍-

സേനാഗ്രഭൂവാര്‍ന്നൊരാ

ഭദ്രാത്മാ നിജകൃത്യയാത്രയിലിതാ
മുങ്ങീ മഹാംഭോധിയില്‍.

-122-

ഭ്രാജിക്കും ഭവദീയരാജ്യപരിധി-

ക്കുള്ളില്‍ സ്വതേജസ്സിനാല്‍

രാജിക്കും പല ശബ്ദലോകമൊടു തന്‍-

ഭാഷാപ്രകാണ്ഡത്തെയും

യോജിപ്പിച്ചഭിവൃദ്ധി ചേര്‍ക്കുവതിനായ്

വാഗസ്ത്രമേന്തി ശ്രമി-

ച്ചീ ജിഷ്ണുദ്യുതി കൈരളിക്കുമരുളീ

ക്ഷേമം നിനക്കും സഭേ!

-123-

ഈടേറുന്നൊരു നഷ്ടമിങ്ങനെ പിണ-

ഞ്ഞാഹന്ത! ശോകാന്ധമായ്

പാടേയൂര്‍ദ്ധ്വഗവാക്ഷദൃഷ്ടികള്‍ മിഴി-

ച്ചിന്നാ സഭാസൌധമേ!

കേടേശാതുരു ശാന്തവാക്കുകള്‍ കടല്‍-

ക്കാറ്റോതിനിന്നീടിലും

ചൂടേലും നെടുവീര്‍പ്പുകൊണ്ടു നഗരി-

ക്കേകുന്നു താപത്തെ നീ!

-124-

ഹാ! കഷ്ടം പ്രതിഭാപ്രകാശഭരമാര്‍-

ന്നര്‍ക്കോജ്ജ്വലന്‍ മര്‍ത്യനും

ലോകത്തിമ്മൃതി തുല്യമിന്നുമൊളി ക-

ണ്ടിടാത്ത കീടത്തിനും;

ഈ കര്‍മ്മക്ഷമവിദ്യയൊന്നുമിനിയും

നല്‍കീല സാഹായ്യമീ

ശോകത്തിന്നു,-വൃഥാ കപാലഫലകം

കായിച്ചു നീണാള്‍ നരന്‍!

-125-

എന്തായീ ശ്രമ? മെത്രനാളുഴറി നീ

ശാരീരവിജ്ഞാനമേ!

എന്താശിപ്പതു’രാസ’‘ബൌതിക’മഹാ-

തന്ത്രങ്ങളേ! നിങ്ങളും?

ചിന്താമര്‍ജ്ജരനായ നിങ്ങടെ പിതാ-

വാം മര്‍ത്യനെത്തീടുമീ-

യന്താവസ്ഥയഹോ! ദയാര്‍ഹ, മിതഹോ!

നിങ്ങള്‍ക്കു ലജ്ജാവഹം.

-126-

പാരില്‍ സൃഷ്ടിദിനം തുടങ്ങി മരണം

പേടിച്ചു ചൂടേറുമുള്‍-

ത്താരിന്‍ ജ്വാലകളല്ലി, നിങ്ങള്‍ പറവിന്‍

തീവ്രാര്‍ക്കതാപങ്ങളേ?

പൂരിക്കും നെടുവീര്‍പ്പുതന്‍ നിചയമ-

ല്ലേ നിങ്ങള്‍ വായുക്കളേ?

ഭൂരിപ്രാക്തനബാഷ്പമല്ലി, മുകിലിന്‍-

വര്‍ഷങ്ങളേ! നിങ്ങളും?

-127-

ചത്താല്‍ ജീവിതവാര്‍ത്ത പോയി, പടു-

കാറ്റേറ്റോ ഘൃതം വറ്റിയോ

കത്താതായ വിളക്കിനൊത്തതു കഴി-

ഞ്ഞെന്നാലിരുട്ടണുപോല്‍;

ഉത്താപത്തൊടു, ഭോഗവാസനകളാല്‍,

നിര്‍ദ്ദേഹനാം ദേഹി, കൈ-

യെത്താതായ പഴം കൊതിച്ച ശിശു-

വായ് കേഴുന്നുപോലേറെനാള്‍;

-128-

കര്‍മ്മത്തിന്‍ വശരായുയര്‍ന്നു സുഖമായ്

സ്വാരാജ്യമോ ദു:ഖമായ്

നിര്‍മ്മാര്‍ജ്ജിച്ചതിഘോരമാം നരകമോ

പുകന്നുപോല്‍ ദേഹികള്‍;

ശര്‍മ്മമ്പോലെയശര്‍മ്മവും മറുതടം

കാണാത്ത നിത്യബ്ധിപോല്‍;

ധര്‍മ്മവ്യായതചക്രചാരിപുരുഷന്‍

വീണ്ടും വരുന്നുണ്ടുപോല്‍;

-129-

ഓരോന്നിങ്ങനെയൂഹമോ നിഗമമോ

ലാക്കാക്കിയോതാം ചിലര്‍-

ക്കാരോരുന്നിതു തത്ത്വ?മെങ്ങനെയൊരാള്‍

കാണുന്നിതങ്ങേപ്പുറം?

നേരോ പ്രേതകഥപ്രസക്തി? പൊളിയോ?

മസ്തിഷ്കവൈകല്യമോ?

വേരോടിങ്ങു കരിഞ്ഞുപോയ തരുവിന്‍

ഛായയ്ക്കു നില്‍ക്കാവതോ?

-130-

അല്ലെങ്കില്‍ പുതിഭയ്ക്കു ദൂരഗതമാ-

മക്കാര്യമൂഹത്തിനാ-

ലില്ലെന്നെങ്ങനെ നിര്‍ണ്ണയിക്കു?മിരുളില്‍-

ത്തങ്ങുന്നുവല്ലോ പൊരുള്‍!

കില്ലെന്തിന്നതുമല്ലനന്തനിയമം

വിശ്വം; വരാമേതുമേ,

തെല്ലെന്നാകിലുമര്‍ത്ഥമെന്നി നിലനി-

ല്‍ക്കില്ലോര്‍ക്കില്‍ വിശ്വാസവും.

-131-

ചൊല്ലാം തീയുടെ തീക്ഷ്ണദന്തമണയാ-

തത്യന്തസൂക്ഷ്മാംഗമായ്

തെല്ലാശാസ്പദതത്ത്വമങ്ങു ‘തടി’യില്‍

ശേഷിക്കുമെക്കാലവും;

അല്ലാഞ്ഞാല്‍ നരവാഴ്ചയല്ല; ഭുവനം-

താനും വൃഥാരംഭമാം;

ഇല്ലാതാം വില കണ്ണുനീരിനു;മതി-

ന്നാര്‍ക്കാനുമോര്‍ക്കവതോ?

-132-

ആ പക്ഷം ശരിയെങ്കിലിന്നയീ! “മൃതേ!“

ഹാ! നിന്റെ ഘോരങ്ങളാ-

മാ പല്ലിന്നിരകള്‍ക്കു മൂര്‍ച്ചയിനിയും

പോരെന്നു തോന്നാമുടന്‍;

ആപത്തിന്‍ പരകാഷ്ഠയായ പുലിയാ-

യീ ഞങ്ങളഞ്ചുന്നൊരാ

നീ പച്ചത്തൃണരാശി തിന്നരിയ പാ-

ലേകുന്ന ഗോവെന്നുമാം.

-133-

നേരാമായതു ഹാ! ശുഭേ! ഭയദമാം

വന്തോക്കുതന്‍ വായിലാ-

വീരാഖ്യയ്ക്കു കൊതിക്കുമെത്രതരുണന്‍

ക്കാശ്വാസമേകുന്നു നീ!

ആരായുന്നിതു രാഗപുഷ്പസൃതിമേല്‍

മുള്ളേറ്റ നോവാറ്റുവാന്‍

താരാര്‍മേനികള്‍തന്നെ ശീതതരമാം

നിന്നംഗസംഗം മൃതേ!

-134-

ത്രാണിക്കൊത്തു പകല്‍ പരിശ്രമമിയ-

ന്നോര്‍ക്കമ്പിയെന്നന്തിയാല്‍

പേണിക്കണ്ണു തലോടിയെന്നുമണവോ-

രാ ഭദ്രയാം നിദ്രപോല്‍

പ്രാണിക്കിന്നെടുജീവിതപ്പെരുവഴി-

ക്ലേശം കഴിച്ചെത്രയും

ക്ഷീണിക്കും ഹൃദയത്തെ മൂടിയൊടുവില്‍-

ച്ചേര്‍ക്കുന്നു സൌഖ്യം മൃതി

-135-

ജ്ഞാനം താന്‍ ക്ഷണവൃത്തി; ബുദ്ധിയിമവെ-

ട്ടെമ്പോളിടയ്ക്കാത്തമ:-

സ്ഥാനം കാണുവതില്ലയാതവലയ-

ത്തോടൊത്ത വേഗത്തിനാല്‍

നൂനം ഹാ! ക്ഷമൃത്യുവിങ്ങനുദിനം

നിദ്രാഖ്യമായ് ദീര്‍ഘമാ-

മൂനം വിട്ടതു നീണ്ടനന്തരമിതാം

വിശ്രാന്തി ജന്തുക്കളില്‍.

-136-

ഈവണ്ണം ശരി! സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും

കല്പിച്ചൊടുക്കം മഹാ-

കൈവല്യം വരുമെന്നു കാത്തിടുകയാ-

മോരാ പുരാവിത്തുകള്‍;

ജീവന്നിങ്ങു ബഹുക്രിയാജടിലമാ-

മീ ദീര്‍ഘയാത്രാകഥ-

യ്ക്കാവശ്യം മൃതിയാം ‘വിരാമ’തിലകം

സ്വാര്‍ത്ഥപ്രതീതിക്കുമേ.

-137-

കില്ലില്ലിമ്മൃതി ജീവിതത്തിനുമഹോ!

സൌഭഗ്യമേറ്റുന്നതാ-

ണല്ലില്ലെങ്കിലതീവ ഘോരതരമാ-

മോര്‍ക്കുമ്പോഴാര്‍ക്കും പകല്‍

അല്ലിത്താര്‍മണമാര്‍ന്നഹസ്സു നടമാ-

ടീടട്ടെ, രമ്യാഭമായ്

മല്ലിശ്രീപെടുമാമ്പല്‍ നീണ്ട മുടിയില്‍

ചൂടിശ്ശയിക്കും നിശ.

-138-

പാരം പ്രാകൃതപക്ഷിവര്‍ഗ്ഗമഖിലം

വാഴ്ത്താം ദിനത്തിന്‍ ഗുണം,

സ്വൈരം, രാത്രി, ഭവല്‍ പ്രശസ്തി മധുരം

പാടുന്നു രാപ്പാടികള്‍;

ദൂരത്തുള്ള വികല്പമോര്‍ക്കുകിലടു-

ത്തോര്‍ക്കില്ല, രണ്ടും സ്വയം

സാര്‍ജ്ഞന്‍ പടു കോകിലോത്തമനുപ-

ശ്ലോകിപ്പു നിര്‍ഭേദമായ്.

-139-

മങ്ങാതോര്‍ക്കില്‍ മൃതേ! പ്രവൃത്തിപരമാ-

ണിജ്ജീവിതം, മാറ്റിനാല്‍

പൊങ്ങാനും മതി വിശ്രമപ്രവണമാം

പൌരസ്ത്യചിത്തത്തില്‍ നീ

തങ്ങാമൊന്നയി! നിന്നില്‍ മെച്ചമിനിയും

നിന്‍ കൂരിരുട്ടഞ്ചിയാ-

മിങ്ങാദ്ധ്യാത്മിക ദീപമാദിമുനിമാ-

രാവിഷ്ക്കരിച്ചുള്ളതും.

-140-

പോരും ഹാ!ധിഷണേ മഹാപുരുഷനെ-

ത്തേടിബ്ഭൃശോന്മത്തയായ്-

ത്തീരുന്നെന്തിനു? “ശല്യ”വേദിനി, ശവം

ശോധിപ്പതെന്തിന്നു നീ?

തീരും നിന്‍ വ്യഥ കണ്ണുനീര്‍ പൊഴിക,യി-

ങ്ങിശ്രാന്തപാന്ഥന്‍ സുഖം-

ചേരുമ്മട്ടിലുറങ്ങിടട്ടെ, സഭയം

കുമ്പിട്ടു മാറട്ടെ ഞാന്‍.

-141-

ഓന്നോതാം തിരുമേനിയിങ്ങു മൃതിയെ-

ത്താന്‍ തന്നെ കര്‍ണ്ണാന്തികം

വന്നോതാതറികില്ലൊരാള്‍ അകലെനി-

ന്നുച്ചത്തിലോതില്ലവള്‍,

ഇന്നോ ഞങ്ങളെ നോക്കിയമ്പില്‍ വിവരം

ചൊല്ലാമുറക്കെബ്‌ഭവാ-

നെന്നോര്‍ത്തിങ്ങതിരുട്ടില്‍ മൂകകഥയായ്

പോമെന്നു വെമ്പുന്നു ഞാന്‍.

-142-

എല്ലാം പോകുക, കീഴടങ്ങുക വിധി-

ക്കിന്നിച്ചിതയ്ക്കപ്പുറ-

ത്തില്ലാതാകൂക ജീവിതം;-മതി വിഭോ!

ത്വന്നാമപുണ്യാക്ഷരം;

ചൊല്ലാമായതു ഞങ്ങള്‍ നട്ടു മിഴിനീര്‍

തൂവിപ്പുലര്‍ത്തും, പടര്‍-

ന്നെല്ലാവര്‍ക്കുംകതേകിടും മലര്‍മണം

കാലാഗ്നി ചെല്ലില്ലതില്‍.

-143-

ഹാ! കഷ്ടം ഗതിമുട്ടിനിന്നിവിടെയെ-

ന്തെല്ലാം പുലമ്പുന്നു ഞാന്‍,

ശോകവ്യാകുലമായ ബുദ്ധി പതറി-

ച്ചെല്ലാമമാര്‍ഗ്ഗങ്ങളില്‍;

നീ കണ്ണഞ്ചിടുമാറു സൂര്യ! വിലസു-

ന്നുണ്ടാകുമെങ്ങാനുമീ-

ലോകത്തിന്നിരുളാണു ദേവ, വിരയാം

മിന്നമിനുങ്ങിങ്ങതില്‍.

-144-

നക്ഷത്രങ്ങളെ നോക്കിയിപ്പഴു പറ-

ന്നീടുന്നു മേല്പോട്ടതിന്‍-

പക്ഷം ദുര്‍ബലമാണതോര്‍ത്തു ഭയവും

തോന്നുന്നു മേന്മേല്‍ വിഭോ!

രക്ഷയ്ക്കായതിനിന്നു നിന്‍‌കരുണയ-

ല്ലാതില്ല രാപ്പക്ഷിതന്‍-

ദിക്ഷയ്ക്കാക്കൊല, നിന്‍പ്രകാശകണിക-

യ്ക്കാപത്തു ചേര്‍ത്തീടൊലാ.

-145-

വാനത്തില്‍ തടവില്ല, ധര്‍മ്മരഥമി-

ങ്ങോടിച്ചു ദാരാഭനായ്

നൂനം ഭാസ്ക്കരനെത്തുമന്ധതമസം

നില്‍ക്കില്ലെയെക്കാലവും,

ഊനമിട്ട ഭയങ്ങള്‍തന്റെ നിഴലും

പോം ഹന്ത! മിന്നാമിനു-

ങ്ങാനന്ദാലയമാം മഹസ്സില്‍ മറയും

നക്ഷത്രജാലത്തൊടും.

-146-

ദേഹാംശങ്ങളിലീയിരുട്ടുമൊളിയും

നാനാപ്രഭേദത്തൊടാ-

ന്നാര്‍ഹാ! ശാശ്വതധര്‍മ്മശക്തി! ഭുവന-

പ്പന്താട്ടമാടുന്നു നീ

സ്നേഹാരാധകനെത്തലോടിയമൃതം

നല്‍കുന്നു നീ, പിന്നെ നിര്‍-

മ്മോഹാസംഗമഖണ്ഡവിശ്രമസുഖം

തേടുന്നു താനേയവന്‍.

-147-

ആകാശങ്ങളെയണ്ഡരാശികളൊടും

ഭക്ഷിക്കുമാകാശമാ,-

യീ കാണുന്ന സഹസ്രരശ്മിയെയിരു-

ട്ടാക്കും പ്രഭാസാരമായ്,

ശോകാശങ്കയെഴാത്ത ശുദ്ധസുഖവും

ദു:ഖീകരിക്കുന്നതാ-

മേകാന്താദ്വയശാന്തിഭൂവിനു നമ-

സ്ക്കാരം, നമസ്ക്കാരമേ!

​